Διαφραγματική αναπνοή

Σύνταξη :
Σπυριδούλα Κυπριτζόγλου
Λογοθεραπεύτρια
Επιστημονική Συνεργάτης MediDiatrofi

Το πώς αναπνέουμε παίζει σημαντικό ρόλο για την υγεία και την ευεξία του ανθρώπου. Ποιος όμως είναι ο σωστός τρόπος;

Η αναπνοή που παίρνουμε πρέπει να είναι διαφραγματική δηλαδή η είσοδος του αέρα να γίνεται με τη συστολή του διαφράγματος, το οποίο ωθείται προς τα κάτω πιέζοντας προς τα έξω τα κοιλιακά τοιχώματα.

Ο άνθρωπος από τη γέννηση του χρησιμοποιεί τη διαφραγματική αναπνοή. Παρόλα αυτά «κάτι» μπορεί να το αλλάξει αυτό. Αυτό το «κάτι» μπορεί να είναι η λάθος στάση σώματος, έντονα συναισθήματα όπως το άγχος, η πίεση, η στεναχώρια, το στρες.

Με την άσκηση είναι δυνατόν να επαναφέρουμε τη διαφραγματική αναπνοή Παραθέτονται παρακάτω οι λόγοι που η διαφραγματική αναπνοή είναι απαραίτητη για τον ανθρώπινο οργανισμό:

ü      Καταρχάς συμβάλλει στην καλύτερη οξυγόνωση του οργανισμού, γίνεται πλήρης απόκτηση του οξυγόνου και χρησιμοποίηση του σύμφωνα με τις ικανότητες μας.

ü      Έπειτα αυξάνει την ικανότητα αυτοελέγχου αφού εμείς οι ίδιοι συντονίζουμε τα όργανα μας για την πραγματοποίηση της διαφραγματικής αναπνοής.

ü      Χρησιμοποιείται λιγότερη προσπάθεια και ενέργεια για να αναπνεύσει. Δε θεωρείται κουραστική μέθοδος όπως τις υπόλοιπες. Για παράδειγμα η θωρακική αναπνοή, με την είσοδο του αέρα απαιτεί περισσότερη ενέργεια και μυοκινητικό έργο για την κίνηση προς τα έξω και προς τα πάνω του πνευμονοθωρακικού συστήματος. Με τη διαφραγματική αναπνοή σε αντίθεση με τη θωρακική, γίνεται με την είσοδο του αέρα μόνο συστολή του διαφράγματος και αυτόματα πίεση των τοιχωμάτων της κοιλιάς προς τα έξω.

ü      Χαλαρώνει το νευρικό μας σύστημα με σκοπό την καλύτερη λειτουργία του οργανισμού και την απόκτηση ηρεμίας και εσωτερικής γαλήνης.

ü      Αντιμετωπίζονται το άγχος, το στρες, η πίεση που υπάρχουν στην καθημερινότητα μας και επιτυγχάνεται η ισορροπία.

ü      Η διαφραγματική αναπνοή είναι η πιο ιδανική για την ομιλία. Εξασφαλίζει ένα χαλαρό αναπνευστικό σύστημα και κατ’ επέκταση ο λόγος του ομιλητή είναι πιο εύηχος με μικρότερη προσπάθεια. Με τη διαφραγματική οι μύες που συστέλλονται βρίσκονται πιο κοντά στο κυρίως φωνητικό όργανο που είναι ο λάρυγγας. Επίσης, η αναπνοή με το συγγενές μυϊκό σύστημα τείνει να διατηρεί μια συνεχή πίεση κάτω από τη γλωττίδα(το στενότερο άνοιγµα του λάρυγγα) η οποία καθορίζει τις ιδιότητες της φωνής με την αυξομείωση της, δηλαδή είναι υπεύθυνη για την ένταση, την έκταση, την καθαρότητα, το ύψος και τη σταθερότητα.

Γίνεται κατανοητό λοιπόν πως αναπνέοντας σωστά βοηθάμε τον ίδιο μας τον οργανισμό και βελτιώνουμε την ποιότητα ζωής μας.

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητας

Σύνταξη :
Σπυριδούλα Κυπριτζόγλου 
Λογοθεραπεύτρια
Επιστημονικός Συνεργάτης MediDiatrofi

Το παιδί σας είναι αφηρημένο, νομίζετε ότι κάποιες φορές δεν σας ακούει καθόλου, μεταπηδά από μια δραστηριότητα σε άλλη, δεν κάθεται ποτέ... Αναρωτιέστε αν όλα αυτά είναι φυσιολογικά για ένα μικρό παιδί ή θα πρέπει ν’ ανησυχείτε;

          Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) προβληματίζει καθημερινά πολλούς γονείς αλλά και εκπαιδευτικούς. Είναι γνωστό ότι κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός επομένως η κλινική εικόνα της διαταραχής είναι διαφορετική για τον κάθε έναν. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί ένα παιδί ή ενήλικας – γιατί να μην ξεχνάμε ότι η ΔΕΠ-Υ δεν περιορίζεται μόνο στα παιδιά – να μην μπορεί να συγκεντρωθεί πάνω από τρία λεπτά και ένας άλλος να μην μπορεί να συγκεντρωθεί καθόλου. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σε κάθε άνθρωπο με ΔΕΠ-Υ παρουσιάζονται διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας αλλά και από ώρα σε ώρα.

          Υπάρχουν τρείς τύποι ΔΕΠ-Υ. Ο πρώτος τύπος είναι η απροσεξία και όποιος ανήκει σε αυτόν τον τύπο δεν μπορεί να συγκεντρωθεί, αποσπάται εύκολα από άσχετα ερεθίσματα και φαίνεται να μην ακούει. Δυσκολεύεται σε οτιδήποτε πρέπει να συγκεντρώσει την προσοχή του για παράδειγμα να ακολουθήσει οδηγίες ή κάποιο πρόγραμμα. Ο δεύτερος τύπος είναι η Παρορμητικότητα / Υπερκινητικότητα. Όσοι  ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία δυσκολεύονται να παραμείνουν καθισμένοι σε καρέκλα για πολύ ώρα, κουνάνε διαρκώς τα χέρια και τα πόδια τους και διακόπτουν τις συζητήσεις των άλλων γιατί δεν μπορούν να περιμένουν τη σειρά τους. Επίσης, είναι υπερβολικά αυθόρμητοι και δε σκέφτονται πριν να κάνουν κάτι. Ο τελευταίος τύπος της ΔΕΠ-Υ και επίσης συνηθισμένος είναι ο συνδυασμός των δύο παραπάνω τύπων, δηλαδή υπερκινητικά παιδιά στα οποία διασπάται πολύ εύκολα η προσοχή τους.

Είναι πολύ σημαντική η έγκαιρη και έγκυρη διάγνωση για την αντιμετώπιση της ΔΕΠ-Υ γιατί μπορεί να συνυπάρξουν και άλλα προβλήματα όπως η αποτυχία στις υποχρεώσεις του σχολείου. Αυτό οφείλεται στο ότι τα παιδιά αυτά δεν μπορούν να θυμηθούν και να ακολουθήσουν το πρόγραμμα τους, είναι ανοργάνωτοι και ξεχνάνε εύκολα. Επίσης, η ΔΕΠ-Υ προκαλεί και προβλήματα στη συμπεριφορά γιατί αποκτούν χαμηλή αυτοεκτίμηση και βιώνουν έντονα το συναίσθημα του άγχους. Άλλες φορές συναντάμε παιδιά που «ξεσπούν» και γίνονται επιθετικά και άλλες φορές που αποφεύγουν τους συνανθρώπους τους επιλέγοντας να ασχοληθούν και να εκτονωθούν σε άλλα αντικείμενα ή δραστηριότητες. Για αυτό το λόγο υπάρχει και δυσκολία στη δημιουργία διαπροσωπικών σχέσεων αφού οι περισσότεροι τους απορρίπτουν. Τέλος ένα βασικό πρόβλημα που εμφανίζεται είναι η περιορισμένη επαγγελματική αποκατάσταση αφού σε επαγγελματικούς χώρους είναι απαραίτητη η ακολουθία ενός συγκεκριμένου προγράμματος και η συστηματική πνευματική προσπάθεια για την επίτευξη των υποχρεώσεων.

Όπως είπαμε προηγουμένως, αν διαγνωστεί έγκαιρα η διαταραχή και αντιμετωπιστεί πολύπλευρα τότε υπάρχει περίπτωση να περιοριστεί η παρορμητικότητα και η υπερκινητικότητα του ατόμου και να μάθει να προσαρμόζεται στις ανάγκες του περιβάλλοντος. Έτσι θα μπορέσει να γίνει παραγωγικό μέλος της κοινωνίας και η ζωή του δε θα διαφέρει από τη ζωή των υπολοίπων …

ΚΑΝΕΤΕ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Σύνταξη :

Σπυριδούλα Κυπριτζόγλου

Λογοθεραπεύτρια 

Επιστημονική Συνεργάτης MediDiatrofi

          Κάνετε το παιδί σας να αγαπήσει το σχολείο και να ξυπνάει τα πρωινά με όρεξη για αυτό. Θα αναρωτιέστε το πώς … ένας είναι ο τρόπος! Το «παιχνίδι»! αν το παιδί σας στα πρώτα του βήματα στο δημοτικό δει ότι καθώς μπαίνει στη ζωή του ο γραπτός λόγος παραμένουν επίσης οι ώρες διασκέδασης και ξεγνοιασιάς, τότε και αυτός θα αγαπήσει τις σχολικές του υποχρεώσεις – την ανάγνωση, τη γραφή, την αριθμητική αλλά και τη συμπεριφορά του όταν είναι σε ένα περιβάλλον και σε ένα κοινωνικό σύνολο στο οποίο θα πρέπει να τηρούνται κανόνες. Παρακάτω υπάρχουν μερικοί τρόποι για το πώς να κάνουμε ευχάριστη τη είσοδο των γραμμάτων στους νέους μας μικρούς μαθητές. Πρώτα όμως θα ήθελα να τονίσω πόσο σημαντικό είναι να μάθουν τα γραφήματα ως απομονωμένους ήχους και όχι τις ονομασίες που έχουν σύμφωνα με την αλφαβήτα!

• Να γράφουν με δακτυλομπογιές τα γράμματα που εσείς τους ζητάτε(μπορείτε αντί χαρτόνι να χρησιμοποιήσετε γυαλί όπως ένα παράθυρο ή μια κορνίζα)
• Να σχεδιάσετε γράμματα στο πάτωμα με κολλητική ταινία ή κιμωλία και να αφήσετε τα παιδιά σας να περπατούν πάνω του
•  Να βάλετε σε ένα δίσκο αλεύρι και να σχηματίζουν κάποιο γράμμα.
•  Πηγαίνετε μία βόλτα στην παραλία και χαράξτε στην άμμο τα γράμματα. Αυτό μπορεί να γίνει και στο σπίτι όπως η προηγούμενη δραστηριότητα με το αλεύρι και μάλιστα να χρησιμοποιήσετε τη σκόνη που φτιάχνουμε ζελέ.
•  Να φτιάξετε κουλουράκια-γραμματάκια
• Να κόψετε σε χαρτόνι τα γράμματα και να σας δίνουν αυτό που θα εκφωνείτε
• Να σχηματίζετε γράμματα με πλαστελίνη
• Να γράφουν σε διαδραστικό πίνακα ή σε ένα απλό πίνακα με κιμωλία. Άλλη ευχάριστη δραστηριότητα είναι να γράφουν τα γράμματα με κιμωλία στην άσφαλτο
• Μπορείτε να φτιάξετε καρτέλες με τα γράμματα και μετά να δώσετε στο παιδί σας σφουγγαράκια-γράμματα(ή γράμματα κομμένα σε χαρτόνι) και να πρέπει να τα τοποθετήσει πάνω στα άλλα
•  Να σχηματίσουν γράμματα με ξυλάκια ή καλαμάκια ή κλωστές
• Να κατασκευάσετε κάρτες με γράμματα και να παίζετε παιχνίδια όπως «δώσε μου το γράμμα που θα ακούς» ή «ας παίξουμε πιάνο»(βάζετε τις κάρτες σε σειρά και όποια κάρτα ακουμπάει πρέπει και να την εκφέρει, παράδειγμα: θ-φ-π-ο-τ-ι)

           Υπάρχουν χιλιάδες τρόποι να κάνουμε ευχάριστη αυτήν την διαδικασία. Πρέπει απλά να γίνουμε για λίγο και εμείς παιδιά για να δούμε πως σκέφτονται και τι θέλουν!

Δώστε τους εσείς την ευκαιρία να αγαπήσουν τα γράμματα και κατ’ επέκταση το σχολείο! 

Πως πρέπει να συμπεριφερόμαστε σε ένα παιδί που τραυλίζει;

Σύνταξη :

Σπυριδούλα Κυπριτζόγλου

Λογοθεραπεύτρια

Επιστημονική Συνεργάτης MediDiatrofi

Το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί που τραυλίζει πρέπει να είναι ευαισθητοποιημένο όσον αφορά την κατάσταση του παιδιού και να προσπαθεί να συμβάλει θετικά. Η έγκυρη και έγκαιρη διάγνωση αποτρέπει την επιδείνωση της διαταραχής αλλά και την εμφάνιση  μετέπειτα ψυχολογικών προβλημάτων όπως είναι η αμηχανία, η ντροπή που θα νιώθει καθώς επίσης και η αποξένωση και η απόρριψη που θα ακολουθήσουν. Μετά τη διάγνωση ακολουθεί ένα πρόγραμμα αποκατάστασης το οποίο οργανώνεται από λογοθεραπευτή και ψυχολόγο και είναι ειδικά προσαρμοσμένο για τις ανάγκες του ατόμου κάθε φορά. Αλλά δεν αρκεί μόνο αυτό. Πρέπει να ακολουθούνται και κάποιοι κανόνες και στο σπίτι και στο σχολείο. Παρακάτω ακολουθούν μερικές οδηγίες που συνιστάται να ακολουθεί ολόκληρη η οικογένεια του παιδιού.

• Αρχική προϋπόθεση είναι να μην αποδοκιμάζετε τον τρόπο που μιλάει αλλά να ακούτε με προσοχή και ενδιαφέρον. Είναι απαραίτητο να δείχνετε υπομονή όταν σας μιλάει.
• Σημαντικό είναι να υπάρχει βλεμματική επαφή για να μη νιώθει την αδιαφορία. Αποφύγετε να κοιτάτε τηλεόραση ή να ακούτε ραδιόφωνο όταν το παιδί σας προσπαθεί να σας πει κάτι.
• Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να διακόπτεται η ροή της ομιλίας. Ακόμα και όταν υπάρχουν «κομπιάσματα»  δεν πρέπει να συμπληρώνεται η ομιλία του από τρίτους.
• Αν δεν καταλάβετε τι θέλει να πει καλό είναι να υποδυθείτε ότι δεν ακούσατε καλά για να σας το επαναλάβει ώστε να μη νιώσει άβολα
• Είναι μεγάλο λάθος να αποθαρρύνετε ένα παιδί να μιλήσει. Ακόμα και αν πρόκειται να τραυλίσει πρέπει να τον ενθαρρύνετε να μιλήσει όσο αυτό επιθυμεί.
• Συνιστάται το περιβάλλον στο οποίο προσπαθεί ένα παιδί να επικοινωνήσει να είναι ήρεμο και να μην επικρατούν εντάσεις με τους συνομιλητές του.
• Να του μιλάτε αργά, καθαρά και με μικρές προτάσεις χωρίς όμως να νιώθει ότι τον κοροϊδεύετε.
• Μη χρησιμοποιείτε δύσκολο λεξιλόγιο και φράσεις που είναι συντακτικά πολύπλοκες για την ηλικία του παιδιού σας.
• Να κάνετε παύσεις στην ομιλία σας ώστε το παιδί να μπορεί να απαντάει και να σχολιάζει. Κάνετε διάλογο με το παιδί σας.
• Αποφύγετε να ζητάτε «αναφορά» από το παιδί σας για παράδειγμα για το τι έκανε στο σχολείο. Ανοίξτε διάλογο ξεκινώντας με το πώς ήταν η μέρα σας για να του δώσετε κίνητρο να σχολιάσει τη δική του.
• Να θυμάστε ότι για το παιδί που τραυλίζει είναι πιο εύκολο να συζητάει για τα γεγονότα που συμβαίνουν αυτήν τη στιγμή(ΤΩΡΑ) παρά για ό,τι συνέβη στο παρελθόν ή πρόκειται να συμβεί στο μέλλον. Άρα καλό είναι να συζητάτε για αντικείμενα που είναι μπροστά στο παιδί ή γεγονότα που συμβαίνουν τη στιγμή που μιλάτε.
• Η συμπεριφορά σας να είναι σταθερή απέναντι του, δηλαδή να χρησιμοποιείτε την ίδια τακτική ακόμα και όταν το παιδί σας δεν τραυλίζει.
• Να μην τον επιβραβεύετε όταν δεν τραυλίζει. Αν θέλετε να τον επιβραβεύσετε να τον επιβραβεύετε μόνο για αυτά που λέει και όχι για το πώς τα λέει.
• Να μην συζητάτε με τρίτους μπροστά στο παιδί για την κατάσταση του.
• Να μην το συγκρίνετε με τα αδέρφια του ή τους συνομηλίκους του.
• Να μην του κάνετε συνεχόμενες ερωτήσεις που μπορεί να του προκαλέσουν άγχος και πανικό.
• Να μην χρησιμοποιείτε φράσεις όπως «χαλάρωσε και μετά μίλησε», «μίλα πιο αργά», «μη βιάζεσαι» γιατί το παιδί αγχώνεται, πανικοβάλλεται και η κατάσταση του μπορεί να επιδεινωθεί.
• Μη σχολιάσετε τον τρόπο που αναπνέει και ποτέ μην κάνετε υποδείξεις.
• Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένα άτομο που τραυλίζει εκτός από τις δυσκολίες που εμφανίζει στο λόγο του, έχει να αντιμετωπίσει ένα μεγάλο ψυχολογικό βάρος γεμάτο από ποικίλα αρνητικά συναισθήματα.

Αλλά το βασικότερο από όλα είναι να τον αποδεχτείτε έτσι όπως είναι και να μην τον απορρίπτετε εξαιτίας της διαφορετικότητας του.

ΔΥΣΛΕΞΙΑ

Σύνταξη :
Κυπριτζόγλου Σπυριδούλα
Λογοθεραπεύτρια
Επιστ. Συνεργάτης MediDiatrofi

Μέχρι και σήμερα έχουν χρησιμοποιηθεί αρκετοί όροι για να περιγράψουν τη δυσλεξία. Το γεγονός αυτό οφείλεται στις διαφορές που εντοπίζονται στις θεωρητικές απόψεις των διάφορων επιστημών που ασχολήθηκαν με αυτό το θέμα. Ωστόσο αξίζει να αναφερθούμε στον ορισμό της Ελληνικής Εταιρείας της Δυσλεξίας που, «η Δυσλεξία είναι μια μαθησιακή δυσκολία, πράγμα που σημαίνει ότι εξαιτίας της καθυστερεί ή εμποδίζεται η εκμάθηση γραφής και ανάγνωσης από παιδιά που έχουν όλες τις ικανότητες και δυνατότητες για τις εργασίες αυτές». Τονίζει επίσης ότι, τα δυσλεκτικά παιδιά έχουν κανονική ή και ανώτερη νοημοσύνη, χωρίς να παρουσιάζουν κάποια ακοολογική διαταραχή ή διαταραχή όρασης, τα οποία μεγαλώνουν σε όχι αρνητικά οικογενειακά - κοινωνικά περιβάλλοντα και πηγαίνουν σε οργανωμένα σχολεία.

Τα κυριότερα χαρακτηριστικά εντοπίζονται στην ανάγνωση, στη γραφή, στην ορθογραφία, στην αριθμητική καθώς και σε άλλους τομείς όπως είναι ο προσανατολισμός, η μνήμη, η διαδοχή γεγονότων, η σειροθέτηση αλλά και η συμπεριφορά. Αξίζει να σημειώσουμε ότι αν ένα παιδί με δυσλεξία που πιέζεται χρονικά ή συναισθηματικά, αγχώνεται ή περνάει κάποια σύγχυση, τότε κάνει περισσότερα λάθη και τα συμπτώματα αυξάνονται. Για την επιδείνωση των συμπτωμάτων παίζει ρόλο και η υγεία του παιδιού, είτε αυτή είναι η σωματική (μπορεί να περνάει κάποια ίωση ή να είναι άρρωστος) είτε η ψυχολογική  (μπορεί να είναι στεναχωρημένος ή να φοβάται για κάτι).

Ένα δυσλεκτικό παιδί μπορεί να διαβάζει αργά, διστακτικά και πολλές φορές να μην κατανοεί αυτά που διαβάζει. Η ανάγνωση είναι συλλαβιστή, «κομπιαστή» στις πρώτες κυρίως τάξεις του δημοτικού η οποία αργότερα γίνεται μηχανική και μονότονη, χωρίς ρυθμό και χρωματισμό στη φωνή. Ακόμα παρατηρούμε παραλείψεις, επαναλήψεις ή αντικαταστάσεις συλλαβών, λέξεων ή και φράσεων, αγνόηση των σημείων στίξεων και καθρεφτική ανάγνωση μικρών λέξεων όπως να διαβάσει αν αντί να, αχ αντί χα.

Όσον αφορά τη γραφή, γίνονται επίσης παραλείψεις, επαναλήψεις, αντικαταστάσεις και προσθήκες γραμμάτων, συλλαβών ή και λέξεων. Σπάνια γίνεται και η σωστή χρήση των κεφαλαίων γραμμάτων. Η εικόνα ενός γραπτού των παιδιών με δυσλεξία έχει πολλά συντακτικά και γραμματικά λάθη, ατελή ευθυγράμμιση των λέξεων, κατάργηση των ορίων μεταξύ τους («κολλάνε» τις λέξεις) και γενικώς η ακαταστασία του έχει ως αποτέλεσμα να είναι δυσανάγνωστο.

Στην αριθμητική τα παιδιά με δυσλεξία αντιμετωπίζουν προβλήματα σε νοερούς αριθμητικούς υπολογισμούς για αυτό και προτιμούν να μετρούν με δάχτυλα ή να κρατούν σημειώσεις σε χαρτί. Συγχέουν τα αριθμητικά σύμβολα που μοιάζουν μεταξύ τους όπως τα [ - , = ], [ + , x ], [ ∙ , : ], [ < , > ], καθώς επίσης και τα παραλείπουν στις αριθμητικές παραστάσεις για παράδειγμα 5 3 = 8 αντί 5 + 3 = 8. Συχνά κάνουν λάθη και στην κάθετη πρόσθεση, αφαίρεση ενώ δυσκολεύονται τρομερά με τον πολλαπλασιασμό και τη διαίρεση. Τέλος, το πιο ευρέως γνωστό χαρακτηριστικό των παιδιών με δυσλεξία είναι η καθρεφτική γραφή των αριθμών για παράδειγμα γράφουν ε αντί 3, Ρ αντί 9.

Τα χαρακτηριστικά που παρατηρούνται σχετικά με τη μνήμη και με τις έννοιες της διαδοχής είναι οι δυσκολίες στην απομνημόνευση πληροφοριών και κανόνων. Συγχέουν τις ακολουθίες όπως είναι η αλφαβήτα, οι μέρες της εβδομάδας, οι μήνες, οι εποχές. Δυσκολεύονται επίσης στις ερωτήσεις του τύπου «ποιος αριθμός προηγείται, το 3 ή το 7;».

Τα παιδιά με δυσλεξία δυσκολεύονται επίσης στη διάκριση αριστερού - δεξιού, να προσανατολίζονται σε μια περιοχή με βάση οδηγίες, καθώς και στην εκμάθηση και χρησιμοποίηση χωρο-χρονικών εννοιών όπως είναι πάνω-κάτω, μέσα-έξω, σήμερα-αύριο-μεθαύριο, μπροστά-πίσω, πριν-μετά.

Τέλος, αξίζει να αναφερθούμε στο ότι ο χαρακτήρας των παιδιών με δυσλεξία ποικίλει. Μπορεί να συναντήσουμε παιδιά οργανωμένα, φιλήσυχα, που υπακούουν στους κανόνες του περιβάλλοντος τους αλλά μπορεί να συναντήσουμε και παιδιά ανοργάνωτα, που προκαλούν φασαρίες και γενικώς είναι υπερκινητικά.