Υπερλιπιδαιμίες

Επιμέλεια:

Ιωάννης Σουπιός

Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Αντιπρόεδρος Ινστιτούτου Διατροφικών Μελετών & Ερευνών (Ι.Δ.Μ.Ε.)

Υπερλιπιδαιμία (ΥΛΠ) είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία αυξάνονται ένα ή περισσότερα λιπιδικά κλάσματα στο αίμα.

Στα λιπίδια του αίματος περιλαμβάνονται:

1.Η χοληστερόλη

2.Τα τριγλυκερίδια 

3.Τα φωσφολιπίδια

Η μεταφορά των λιπιδίων στο αίμα επιτυγχάνεται με τη σύνδεσή τους με υδρόφιλες πρωτεΐνες. Το σύμπλεγμα των λιπιδίων με τις πρωτεΐνες ονομάζεται λιποπρωτείνη. Βάσει της ηλεκτροφόρησης και υπερφυγοκέντρησης διακρίνονται σε 4 κατηγορίες:

1.α-λιποπρωτείνες ή υψηλής πυκνότητας (HDL ή καλή χοληστερόλη). Μεταφέρουν την χοληστερόλη από την περιφέρεια στο ήπαρ με αποτέλεσμα τον καθαρισμό των αγγείων από την χοληστερόλη γι' αυτό συνηθίζεται να λέγεται καλή χοληστερόλη

2.προ-β-λιποπρωτείνες ή πολύ χαμηλής πυκνότητας (VLDL)

3.β-λιποπρωτείνες ή χαμηλής πυκνότητας (LDL ή κακή χοληστερόλη). Μεταφέρουν την χοληστερίνη από το ήπαρ στην περιφέρεια με αποτέλεσμα τη συσσώρευση της στα αγγεία γι' αυτό συνηθίζεται να λέγεται κακή χοληστερόλη.4.χυλομικρά

Η εργαστηριακή διάγνωση των λιποπρωτεινών γίνεται με συνδυασμό μεθόδων. Οι πιο χρήσιμες είναι ο προσδιορισμός των τριγλυκεριδίων, της χοληστερόλης, της HDL και της LDL-χοληστερόλης.

Μετρήσεις

Οι μετρήσεις των λιπιδίων δεν θα πρέπει να γίνονται στην διάρκεια οξείας νόσησης ή σε περιόδους απώλειας σωματικού βάρους, διότι αμφότερες οι καταστάσεις αυτές ενδέχεται να μειώνουν τις τιμές των λιπιδίων ή στην διάρκεια εγκυμοσύνης, στην οποία οι τιμές είναι αυξημένες. Τα επίπεδα της LDL και της HDL μπορεί να μειωθούν επί διάστημα έως 12 εβδομάδων, μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου ή άλλο σοβαρό τραυματισμό. Η αναβολή του οριστικού προσδιορισμού για 4 έως 6 εβδομάδες μετά το έμφραγμα είναι συνηθισμένη, αλλά μετρήσεις που γίνονται μέσα σε 24 ώρες από την εισαγωγή στο νοσοκομείο, μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση της ανάγκης φαρμακευτικής θεραπείας πριν από την έξοδο από το νοσοκομείο.

Ταξινόμηση των λιποπρωτεινών

 Οι υπερλιποπρωτεϊναιμίες διακρίνονται σε πρωτογενείς και δευτερογενείς. Οι πρωτογενείς αποτελούν νοσήματα που κληρονομούνται. Οι δευτερογενείς υπερλιποπρωτεϊναιμίες αποδίδονται σε διαταραχές του μεταβολισμού που οφείλονται σε γνωστά νοσήματα ή σύνδρομα.

ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΕΣ

1.Οικογενής υπερχοληστερολαιμία 

1.α.Αυτόσομο επικρατούντα τύπο κληρονομικότητας 

1.β.Βλάβη στο γονίδιο για υποδοχέα LDL

2.Οικογενής συνδυασμένη υπερλιπιδαιμία

3.Πολυγονική υπερχοληστερολαιμία

4.Οικογενής υπερ-αποβήτα-λιποπρωτεϊναιμία

ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΕΣ

1.Σακχαρώδης Διαβήτης

2.Νεφρωσικό σύνδρομο

3.Υποθυρεοειδισμός

4.Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

5.Χολοστατικές ηπατοπάθειες (Πρωτοπαθής Χολική Κίρρωση: Λιποπρωτεΐνη Χ, Ξανθελάσματα)

6.Κάπνισμα ( μειώνει την HDL)

7.Παχυσαρκία

8.Φάρμακα (θειαζίδες, β-αναστολείς, οιστρογόνα, κλοζαπίνη, ολανζαπίνη

Συγκεντρώσεις των λιπιδίων στον ορό

Οι συγκεντρώσεις των διαφόρων λιπιδίων στον ορό του αίματος κυμαίνονται μέσα σε ευρέα όρια και εξαρτώνται από φυλετικούς παράγοντες, από το είδος και ποσό της διατροφής, το φύλο, την ηλικία και άλλα. Λόγω της μεγάλης αυτής διακυμάνσεως των τιμών δεν είναι εφικτός ο καθορισμός μιας διαχωριστικής γραμμής μεταξύ φυσιολογικών και παθολογικών συγκεντρώσεων ενός λιπιδίου. Πολλές επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν την ύπαρξη αυξημένου κίνδυνου στεφανιαίας νόσου όταν είναι αυξημένα τα επίπεδα χοληστερίνης, τριγλυκεριδίων και LDL χοληστερόλης, καθώς επίσης όταν υπάρχουν χαμηλά επίπεδα HDLχοληστερόλης.

Τι είναι ο αθηρωματικός δείκτης;

Αποτελεί κριτήριο που σχετίζεται με την πιθανότητα εμφάνισης στεφανιαίας νόσου. Προκύπτει από τη διαίρεση: ολική χοληστερόλη / HDL χοληστερόλη. Σύμφωνα με ορισμένες επιδημιολογικές μελέτες ιδανικές τιμές θεωρούνται κάτω από 3,5 και επικίνδυνες για τους άνδρες είναι εκείνες που υπερβαίνουν το 4,5.

Πως χωρίζονται οι υπερλιπιδαιμίες;

Υπερλιπρωτεϊναιμία τύπου I

Χαρακτηρίζεται από μεγάλη αύξηση των χυλομικρών. Η χοληστερόλη είναι φυσιολογική, ενώ τα τριγλυκερίδια είναι πολύ αυξημένα (συχνά υπερβαίνουν τα 1000 mg ). Τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνά, αλλά όχι πάντα πριν από το 10 έτος της ηλικίας. Συνήθως παρατηρούνται έντονοι πόνοι στην κοιλιά. Το ήπαρ και ο σπλήνας είναι διογκωμένα. Στην οφθαλμοσκόπηση τα αγγεία φαίνονται κιτρινωπά. Ενίοτε εμφανίζεται οξεία παγκρεατίτιδα. Η νόσος κληρονομείται κατά τον υπολειπόμενο χαρακτήρα. Άλλα νοσήματα που δίδουν ανάλογη εργαστηριακή εικόνα (δευτερογενείς υπερλιπρωτεϊναιμίες) είναι ενίοτε ο απορυθμισμένος σακχαρώδης διαβήτης, ο υπερθυρεοειδισμός, οι παγκρεατίτιδες και η λήψη αντισυλληπτικών δισκίων.

Υπερλιποπρωτεϊναιμία τύπου ΙΙ

Διακρίνεται στους υποτύπους ΙΙα και ΙΙβ.

Ο τύπος ΙΙα χαρακτηρίζεται από μεγάλη αύξηση των LDL. Οι τιμές της χοληστερόλης του πλάσματος είναι υψηλές, αλλά τα τριγλυκερίδια φυσιολογικά. Η γενετική βλάβη που συνδυάζεται με αυτή την εικόνα είναι η οικογενής υπερχοληστερολαιμία, που κληρονομείται κατά τον αυτόσωμο επικρατούντα χαρακτήρα.

Ο τύπος ΙΙβ είναι σχετικά συχνός και χαρακτηρίζεται από αυξήσεις των LDL αλλά και των VLDL. Αυξάνουν τόσο η χοληστερόλη όσο και τα τριγλυκερίδια. Γενικότερα ο τύπος ΙΙ είναι ο πιο απειλητικός για την υγεία. Οι ομοζυγώτες παρουσιάζουν βαρύτερη και πρωιμότερη κλινική εικόνα σε σύγκριση προς τους ετεροζυγώτες. Έχουν περιγραφεί ομοζυγώτες που παρουσίασαν έμφραγμα του μυοκαρδίου στην παιδική ηλικία. Οι περισσότεροι από τους ομοζυγώτες δεν επιζούν μετά το 40ό έτος της ηλικίας. Οι ετεροζυγώτες εμφανίζουν συνήθως στηθάγχη ή έμφραγμα μεταξύ της ηλικίας 30 και 60 ετών. Σε αρκετές περιπτώσεις (προπαντός στους ομοζυγώτες), παρατηρούνται ξανθώματα (ορατές διογκώσεις που οφείλονται σε εναπόθεση λίπους στους τένοντες ιδίως τους αχίλλειους αλλά και στις εκτατικές επιφάνειες των χεριών των γονάτων και των αγκώνων). Συχνά παρατηρείται γεροντότοξο ενώ σε άλλες περιπτώσεις εναποτίθεται λίπος στα βλέφαρα (ξανθελάσματα).  

Υπερλιποπρωτεϊναιμία τύπου ΙΙΙ

Η χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια αυξάνουν περίπου ισόποσα. Σχετικώς σπάνια.

Υπερλιποπρωτεϊναιμία τύπου IV

Στον τύπο συμπεριλαμβάνεται η οικογενής συνδυασμένη υπερλιποπρωτεϊναιμία, και οι ελαφρότερες μορφές της οικογενούς υπερτριγλυκεριδαιμίας. Δευτερογενώς παρατηρείται συχνά στο διαβήτη, στη νεφρική ανεπάρκεια, στο νεφρωσικό σύνδρομο, σε λήψη οιστρογόνων, αντισυλληπτικών δισκίων, στον υποθυρεοειδισμό κλπ. Είναι αρκετά συχνή κατάσταση. Αφορά συνήθως άτομα μέσης ή μεγαλύτερης ηλικίας παχύσαρκα, που εμφανίζουν συχνά διαβήτη ή απλώς ελαττωμένη ανοχή στη γλυκόζη και υπερουριχαιμία.

Η διατροφή με πολλούς υδατάνθρακες καθώς και η λήψη οινοπνεύματος επιδεινώνουν την υπερτριγλυκεριδαιμία.

Υπερλιποπρωτεϊναιμία τύπου V

Σπάνια κατάσταση. Χαρακτηρίζεται από μεγάλη αύξηση χυλομικρών και VLDL. Αυξάνουν τόσο η χοληστερόλη όσο και τα τριγλυκερίδια. Χειροτερεύει με διατροφή πλούσια σε λίπος. αλλά και σε υδατάνθρακες. Τα συμπτώματα ποικίλλουν (κοιλιακοί πόνοι, παγκρεατίτιδα ηπατοσπληνομεγαλία, παχυσαρκία, διαβήτης κλπ).

Στην καθ’ ημέρα πράξη συναντάμε τις κατωτέρω Υπερλιπιδαιμίες

Οικογενής συνδυασμένη υπερλιπιδαιμία

Η κατάσταση αυτή μνημονεύθηκε παρά πάνω. Αποτελεί μια σχετικά συχνή κατάσταση. Περίπου το ήμισυ των συγγενών α βαθμού ενός προσβεβλημένου ατόμου παρουσιάζει κάποιας μορφής υπερλιπιδαιμία. Οι συγκεντρώσεις των λιπιδίων του ορού ποικίλλουν μεταξύ των ατόμων που έχουν προσβληθεί μέσα στην ίδια οικογένεια, αλλά ακόμη και στο ίδιο άτομο σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Υπάρχει επιρρέπεια για πρώιμη αθηροσκλήρωση και στεφανιαία νόσο. Σε ορισμένους ασθενείς προέχει το στοιχείο της υπερτριγλυκεριδαιμίας, σε άλλους της υπερχοληστεριναιμίας και σε άλλους αμφότερα συνυπάρχουν.

Οικογενής υπερχοληστερολαιμία

Κληρονομείται κατά τον αυτόσωμο επικρατούντα χαρακτήρα. Η ετερόζυγη μορφή της οικογενούς υπερχοληστεριναιμίας είναι συχνή γενετική νόσος, με συχνότητα εμφάνισης 1:500. Η ομόζυγη μορφή αντίθετα εμφανίζεται με μικρότερη συχνότητα της τάξης του 1:1.000.000. Για να εμφανισθεί η ομόζυγη μορφή πρέπει και οι δύο γονείς να πάσχουν από ετερόζυγη οικογενή υπερχοληστεριναιμία. Η κλινική εκδήλωση της οικογενούς υπερχοληστεριναιμίας είναι η στεφανιαία νόσος.

Πηγή: http: // www.incardiology.gr/pathiseis_lipidia/index.htm

Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου ή Σπαστική Κολίτιδα

Συντάκτης: 
Ιωάννης Σουπιός
Διαιτολόγος - Διατροφολόγος
Επιστημονικός Διευθυντής MediDiatrofi


            

Η σπαστική κολίτιδα δεν είναι κάποια ασθένεια, αλλά ενα σύνολο συμπτωμάτων που προκαλούνται από ερεθισμό του λεπτού ή του παχέως εντέρου ή από μη κανονικές περισταλτικές κινήσεις αυτών.

            Οι μη κανονικές περισταλτικές κινήσεις μπορεί να είναι είτε αυξημένη κινητικότητα του εντέρου με αποτέλεσμα να οδηγηθούμε σε διάρροια, είτε απώλεια ευαισθησίας του ορθού από την παρουσία κοπράνων, με αποτέλεσμα τη γνωστή σε όλους μας δυσκοιλιότητα.

            Ποιά όμως είναι τα συμπτώματα……………

Στη σπαστική κολίτιδα, τα συμπτώματα της διάρροιας και της δυσκοιλιότητας, τα οποία συχνά είναι και εναλλασσόμενα, πολλές φορές συνοδεύονται από μετεωρισμό, κοιλιακά άλγη, ναυτίες, πονοκεφάλους ή πιθανώς κάποιο αίσθημα κούρασης.

            Και πότε αρχίζουν αυτά…………………

Τα συμπτώματα αρχίζουν κατά την διάρκεια του φαγητού και αρχικά χαρακτηρίζονται από σπασμούς ή κάποιους δυνατούς πόνους στην κοιλιακή χώρα, συνήθως στο κάτω μέρος. Οι πόνοι είναι δυνατόν να εξαφανιστούν μετά από κάποια εντερική μετακίνηση.

Προδιαθεσικοί παράγοντες…………………… 

            Προδιαθεσικοί παράγοντες στην ανάπτυξη σπαστικής κολίτιδας είναι η νευρική ένταση, αίσθηση άγχους, ενοχής, καταπίεσης ή θυμού, ενώ άλλες λιγότερο αξιόλογες αιτίες, είναι η υπερβολική χρήση καθαρτικών και υπακτικών, το κάπνισμα, το αλκοόλ, ο καφές, τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, τα αντιβιοτικά, οι εντερικές λοιμώξεις, η έλλειψη ύπνου, ανάπαυσης, υγρών και συχνής (κανονικής) αφόδευσης.

            Σε οξεία φάση της σπαστικής κολίτιδας τα κόπρανα είναι δυνατόν να είναι μαλακά ή σχηματισμένα, και μπορεί να περιέχουν βλέννη, η οποία παράγεται ως λιπαντικό στο εσωτερικό τοίχωμα του ερεθισμένου εντέρου.

            Όμως ποιά είναι η θεραπεία……………………

            Αφού διαγνωσθεί η παρουσία της σπαστικής κολίτιδας, η θεραπεία που θα πρέπει να ακολουθηθεί από το άτομο μαζί με την διαιτολογική θεραπεία, θα πρέπει να στοχεύει κυρίως στην ηρεμία του ατόμου. Μεγάλοι περίπατοι, ποδηλασία ή άλλες ασκήσεις μπορούν να βοηθήσουν στη χαλάρωση του ατόμου και στην προαγωγή των εντερικών λειτουργιών. Επίσης ο ασθενής θα πρέπει να υποβοηθείται και να παροτρύνεται, να υιοθετεί φυσιολογικές συνήθειες σχετικά με την αφόδευση. 

Διατροφή και Μνήμη

Συντάκτης : 
Ιωάννης Σουπιός
Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος (B.Sc)
Επιστημονικός Διευθυντής MediDiatrofi






Στις σημερινές συνθήκες διαβίωσης, λόγω του έντονου τρόπου ζωής, των άσχημων διατροφικών συνηθειών και  της έντονης ατμοσφαιρικής ρύπανσης παρατηρείται μία γενική αδυναμία στη λειτουργία της μνήμης μας.

Καθημερινά δεχόμαστε ερωτήσεις, όπου ο κόσμος θέλει να μάθει σχετικά με το πώς  η διατροφή μπορεί να βοηθήσει στο να τονώσουμε τη μνήμη μας και γενικότερα να μας βοηθήσει στην καλή λειτουργία του εγκεφάλου.

Η σημαντικότερη τροφή που ενεργοποιεί τις λειτουργίες του εγκεφάλου (διαύγεια, μνήμη, ενέργεια) είναι η γλυκόζη, η οποία παράγεται στον οργανισμό μας από υδατάνθρακες που περιέχονται στα δημητριακά, τους ξηρούς καρπούς, το ρύζι, τα ζυμαρικά το ψωμί και τις πατάτες.

Πέρα όμως από όλα αυτά, ακόμα και ενέργεια να έχει ο οργανισμός αν έχει έλλειψη σε φώσφορο, σίδηρο, χαλκό, μαγγάνιο, βιταμίνες του συμπλέγματος Β (θειαμίνη, φολικό οξύ, Β6, Β12) και σε νιασίνη, πάλι υπάρχει πρόβλημα.

Το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) ρυθμίζει όλες τις λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος, σε συνεργασία με άλλα συστήματα, και τις συντονίζει ανάλογα με τα εξωτερικά και εσωτερικά  ερεθίσματα. Έτσι ο οργανισμός λειτουργεί ως ενιαίο ανατομικά και λειτουργικά σύνολο. Επίσης, το ΚΝΣ, και μάλιστα ο φλοιός του εγκεφάλου, αποτελεί την έδρα πολύπλοκων ανώτερων πνευματικών λειτουργιών όπως η σκέψη, η βούληση, η μνήμη, η συνείδηση,  η όρεξη, ο κορεσμός, κ.α.
Ο εγκέφαλος, ένα μεταβολικά πολύ ενεργό όργανο του νευρικού συστήματος, αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα, τα οποία έχουν ανάγκη να εφοδιάζονται με τα απαραίτητα γι’αυτά θρεπτικά συστατικά για την επαρκή λειτουργία του και την διατήρηση της. Κάνενα άλλο οργανικό σύστημα στον οργανισμό δεν έχει τόσο μεγάλη και άμεση εξάρτηση από την συνεχή παροχή θρεπτικών συστατικών από το ΚΝΣ. Ο εγκέφαλος είναι πολύ ευαίσθητος ακόμη και σε μικρής διάρκειας διαταραχές της αιμάτωσης του και μπορεί να υποστεί μόνιμες βλάβες. Η παρουσία ή η απουσία θρεπτικών συστατικών επηρεάζουν την λειτουργία, τη διατήρηση της ισορροπίας του εγκεφάλου και την συμπεριφορά του.
Οι τροφές που καταναλώνουμε είναι ποικίλες και περιέχουν όλα τα απαραίτητα για την θρέψη μας συστατικά.

Ειδικότερα :

Η γλυκόζη ιδιαίτερα, αποτελεί το κύριο καύσιμο του εγκεφάλου για όλες τις ηλικίες. Οι υδατάνθρακες (ψωμί, δημητριακά, ζυμαρικά κτλ) και τα σάκχαρα (μέλι, μαρμελάδα, ζάχαρη, φρούτα) προμηθεύουν στο κύτταρο γλυκόζη, η οποία αποτελεί και το κατ’εξοχήν σάκχαρο του, για την παραγωγή της ενέργειας που είναι απαραίτητη για τις διάφορες λειτουργίες του.
              Ο εγκέφαλος εκτός της γλυκόζης, χρειάζεται βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία για τον φυσιολογικό τους ρόλο ως συστατικά του ιστού του εγκεφάλου και για τον φυσιολογικό μεταβολισμό, αλλά μερικά θρεπτικά συστατικά, όπως η βιταμίνη C και Ε, μπορεί να χρειάζονται ιδιαίτερα για τον ρόλο που παίζουν στην εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών στον εγκέφαλο. Έλλειψη σε συγκεκριμένα μέταλλα και ιχνοστοιχεία όπως σίδηρο, φώσφορο, μαγγάνιο και χαλκό, αλλά και σε βιταμίνες του συμπλέγματος Β, όπως το φολικό οξύ, η Β12  η Β6 κ.α, συσχετίζεται με σοβαρή διαταραχή της λειτουργίας του εγκεφάλου.

Η ανάπτυξη και η λειτουργία του εγκεφάλου όπως προαναφέρθηκε επηρεάζεται από την παροχή σιδήρου. Έλλειψη του επηρεάζει αρνητικά πολλές λειτουργίες του εγκεφάλου. Ένα από τα αποτελέσματα της έλλειψης σιδήρου στον οργανισμό είναι και η εξασθένηση της μνήμης και της εκμάθησης. Έχει αποδειχθεί ότι η σιδηροπενική αναιμία συσχετίζεται με εξασθενημένη νοητική και ψυχοκινητική ανάπτυξη και λειτουργία στα παιδιά. Τα παιδιά για παράδειγμα με σιδηροπενική αναιμία παρουσιάζουν χαμηλότερο δείκτη ευφυΐας και ικανότητα εκμάθησης, καθώς και χειρότερη συμπεριφορά στην τάξη.                                       Επίσης σημαντικά για την ανάπτυξη και την καλή λειτουργία του εγκεφάλου είναι : α) το μαγγάνιο, το οποίο αποτελεί βασικό συμπαράγοντα πολλών ενζύμων που είναι απαραίτητα για μεταβολικές λειτουργίες του οργανισμού και επίσης παίζει το ρόλο του 'ενεργοποιητή' πολλών ενζύμων, β) Ο χαλκός αλλά και ο φώσφορος που αποτελούν βασικούς συμπαράγοντες πολλών ενζύμων που είναι απαραίτητα για μεταβολικές λειτουργίες του οργανισμού. Ο χαλκός είναι επίσης απαραίτητος για την απορρόφηση του σιδήρου. Τροφές στις οποίες συναντάμε συχνά τα παραπάνω φαίνονται αναλυτικότερα στο παρακάτω πίνακα.
          Οι βιταμίνες με τη σειρά τους είναι ουσίες απαραίτητες για την καλή λειτουργία του οργανισμού και για την ίδια την ζωή. Απαιτούνται για την αποθήκευση ενέργειας, για όλες τις μεταβολικές λειτουργίες καθώς και για φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού όπως η νευρική λειτουργία, ο σχηματισμός των ερυθρών αιμοσφαιρίων, η οπτική προσαρμογή στο σκοτάδι. Ανεπάρκεια στην παροχή μιας βιταμίνης για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα οδηγεί στην εκδήλωση μιας ή περισσότερων διαταραχών. Έτσι η επαρκής πρόσληψη βιταμινών και μετάλλων είναι ουσιώδη για την ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου.

- Η βιταμίνη Β₁ (θειαμίνη), μια βιταμίνη η οποία βρίσκεται σε πολλά φυσικά τρόφιμα. Η θειαμίνη κατέχει συγκεκριμένες λειτουργίες στους νευρικούς ιστούς. Απαιτείται για τον μεταβολισμό των υδατανθράκων, πρωτεινών και λιπών καθώς και για την μετάδοση των νευρικών ώσεων. Aνεπάρκεια θειαμίνης προκαλεί κατάπτωση του νευρικού συστήματος, μείωση των αντανακλαστικών, απάθεια και κόπωση. Η έλλειψη της στον οργανισμό μπορεί να προκαλέσει στους ενήλικες «υγρό» (καρδιακό) ή «ξηρό» (νευρολογικό) beriberi (νόσος που χαρακτηρίζεται από πολυνευρίτιδα, καρδιακές επιπλοκές και οίδημα). Ωστόσο, συνήθως διαταράσσονται τόσο οι νευρολογικές όσο και οι καρδιακές λειτουργίες.
- Η  βιταμίνη Β₃ (νιασίνη), είναι απαραίτητη σε όλα τα κύτταρα με κύριο ρόλο την απελευθέρωση ενέργειας από τους υδατάνθρακες, τα λίπη πρωτείνες. Έλλειψη προσβάλλει το δέρμα και το νευρικό σύστημα (απάθεια, σύγχυση, έλλειψη προσανατολισμού). Ήπια έλλειψη νιασίνης μπορεί να προκαλέσει αδυναμία, τρεμούλα, άγχος, κατάθλιψη και ερεθιστικότητα. Σε πολύ σοβαρές κατάστασεις μπορεί να αναπτυχθεί παραλήρημα, αλλά χρόνια σοβαρή έλλειψη μπορεί να αναπτυχθεί σε άνοια.                                                                - Η βιταμίνη Β₆ (πυριδοξίνη), κατέχει ζωτικό ρόλο στο νευρικό σύστημα. Ανεπάρκεια της έχει σαν συνέπεια την εμφάνιση ατονίας στο μυικό και νευρικό σύστημα, αϋπνία, κόπωση, νευρικότητα, κατάθλιψη κτλ.
Έλλειψη επίσης φολικού οξέος οδηγεί σε μια μεγάλη ποικιλία διανοητικών ανωμαλιών. Μέτρια μείωση της κατάστασης του φυλλικού οξέος κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης αυξάνει τον κίνδυνο για ανώμαλη ανάπτυξη του νευρικού σωλήνα του εμβρύου. Κατάθλιψη επίσης και άνοια είναι δύο χαρακτηριστικά της  έλλειψης φολικού οξέος.                                  - Η βιταμίνη Β₁₂ (κυανοκομπαλαμίνη),  εκτός των άλλων είναι απαραίτητη για την ομαλή ανάπτυξη και ισορροπία του νευρικού συστήματος, την διατήρηση της ακεραιότητας του νευρικού ιστού (συμβάλλει στην αυτοσυγκέντρωση και στην μνήμη). Έλλειψη της, εκτός από αναιμία, οδηγεί και σε νευρολογικά συμπτώματα, νοητική καθυστέρηση καθώς και σε πολλά άλλα κλινικά προβλήματα. Είναι επίσης πιθανόν στον οργανισμό να εμποδίζεται ή να ανατρέπεται κάποιο μέρος της μείωσης της νοητικής λειτουργίας η οποία συμβαίνει φυσιολογικά με την άνοδο της ηλικία, με την βελτιωμένη κατάσταση της βιταμίνης Β12, Β6 και φολικού στον οργανισμό.                                                                                                   

Στο παρακάτω πίνακα φαίνεται σε ποιες τροφές συναντάμε τα προαναφερθείσα μέταλλα , 

ιχνοστοιχεία και βιταμίνες 

ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΤΡΟΦΕΣ ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΤΑ ΣΥΝΑΝΤΑΜΕ
Θρεπτικά Συστατικά	Τροφές
Γλυκόζη	Δημητριακά, ξηροί καρποί, ρύζι, ζυμαρικά, ψωμί, πατάτες, μέλι, μαρμελάδα, ζάχαρη, φρούτα
Σίδηρος (Fe)	Σπανάκι, συκώτι μοσχαρίσιο, κρέας μοσχαρίσιο, αυγά, φασόλια ξηρά, σύκα ξερά, αμύγδαλα, μαύρο ψωμί, σαρδέλες, σόγια
Χαλκός	Ξηροί καρποί, οστρακοειδή, συκώτι, νεφρά, σταφίδες, ξηρά ψυχανθή
Φώσφορος	Κρέας, ψάρια, ξηροί καρποί, όσπρια, δημητριακά
Μαγγάνιο	Ολόκληροι σπόροι, όσπρια, ξηροί καρποί, πράσινα φυλλώδη λαχανικά
Β1 (Θειαμίνη)	Δημητριακά ολικής άλεσης, αμυλώδη (πατάτα), γάλα, κρέας, λαχανικά, φρούτα και μαύρο ψωμί.
Β3 (Νιασίνη)	Συκώτι, άπαχο κρέας, ψάρια (βακαλάος), ξηροί καρποί. τυρί σκληρό, αυγά και γάλα
Β6 (Πυριδοξίνη)	Κρέας, συκώτι, όσπρια, ψάρια, αυγά, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, σόγια, λάχανο, κουνουπίδι, νωπά χόρτα και λαχανικά (σπαράγγια, σπανάκι, λαχανάκια Βρυξελλών).
Β12 (Κυανοκομπαλαμίνη)	Συκώτι, κρέας, αυγά, ψάρια (πέστροφα), ταραμοσαλάτα, τυρί μαλακό, εμπλουτισμένα δημητριακά πρωϊνού

Διατροφή και Εγκυμοσύνη

Σύνταξη: 

Ιωάννης Μ. Σουπιός

Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος (B.Sc.)

Επιστημονικός Διευθυντής MediDiatrofi

         

Η εγκυμοσύνη είναι μία πολύ κρίσιμη περίοδος, διότι σε αυτή τη περίοδο διαμορφώνεται η υγεία του εμβρύου. Σε αυτό το διάστημα η μέλλουσα μητέρα πρέπει να ενημερώνεται από υπεύθυνους επιστήμονες για τη διαφύλαξη της υγείας του εμβρύου.

          Μετά από εκτεταμένες έρευνες έχει βρεθεί ότι μειωμένη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών από το έμβρυο στη περίοδο του 2^ου και 3^ου τριμήνου της κυήσεως οδηγεί το έμβρυο κατά την ενηλικίωση του, να παρουσιάζει αυξημένο κίνδυνο για υπέρταση, εμφάνιση μη ινσουλινοεξαρτώμενου διαβήτη και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Επίσης κατά την κύηση, μία δίαιτα ανεπαρκής σε ορισμένα θρεπτικά συστατικά, μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην ανάπτυξη των οστών και των δοντιών καθώς και στο βάρος του παιδιού.

          Επομένως σε αυτή τη περίοδο η μέλλουσα μητέρα πρέπει να ακολουθεί μία πλήρη διατροφή, ώστε να καλύπτονται οι αυξημένες ανάγκες της σε θερμίδες, λευκώματα (πρωτεϊνες), βιταμίνες και άλατα.

          Κατά την διάρκεια της κυήσεως, η μέλλουσα μητέρα  πρέπει να αυξάνει το βάρος της περίπου κατά 9 με 13 κιλά. Αυτή η αύξηση των κιλών γίνεται σταδιακά και συγκεκριμένα κατά το 1^ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης πρέπει να έχουμε αύξηση του βάρους κατά 1 – 1 ½ κιλό, στο 2^ο τρίμηνο αύξηση περίπου 3 ½ - 4 κιλά και κατά το 3^ο τρίμηνο αύξηση 5 – 6 κιλά.

          Θα έχετε ακούσει σίγουρα από το στόμα πολλών ατόμων οι οποίοι έχουν αυτοβαπτιστεί ως  « Διαιτολόγοι – Διατροφολόγοι » ότι υπάρχουν  “ειδικές” δίαιτες για την εγκυμοσύνη με τις οποίες η εγκυμονούσα, όχι μόνο δεν επιβαρύνεται με παραπανήσια κιλά αλλά γίνεται και πιο αδύνατη. Το μόνο που μπορεί να προσφερθεί σε μία εγκυμονούσα είναι διαιτολόγιο το οποίο αφ΄ ενός αποσκοπεί στη πλήρωση του οργανισμού σε διάφορα θρεπτικά συστατικά ώστε να καλυφθούν οι επιπλέον ανάγκες του εμβρύου, και αφ’ ετέρου βοηθάει την εγκυμονούσα να μην αυξήσει το βάρος πάνω από 13 κιλά.

          Τα θρεπτικά συστατικά στα οποία πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι οι πρωτεϊνες, ο σίδηρος, το ασβέστιο το ιώδιο, ο ψευδάργυρος, το μαγνήσιο, καθώς και οι βιταμίνες A, K, C, E, D και φυλλικό οξύ. Παρακάτω αναφέρεται αναλυτικότερα η χρησιμότητα  αυτών των συστατικών στη διάρκεια της εγκυμοσύνης καθώς και της πηγές αυτών δια μέσου των τροφών.

ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΥΗΣΗ – ΟΙ ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΑΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ & ΤΡΟΦΕΣ ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΤΑ ΣΥΝΑΝΤΑΜΕ
Θρεπτικά Συστατικά	Χρησιμότητα	Τροφές
Πρωτεϊνες	Βοηθούν στην ανάπτυξη και το σχηματισμό των ιστών και στην παραγωγή ορμονών	Αυγά, κρέας, ψάρι, τυρί, όσπρια και ξηροί καρποί
Σίδηρος (Fe)	Κατά τους τελευταίους μήνες της ενδομήτριας ζωής το έμβρυο παίρνει σίδηρο από τον οργανισμό της μητέρας του και τον αποθηκεύει στο συκώτι του, τον οποίο το χρησιμοποιεί στην διάρκεια του θηλασμού, γιατί το μητρικό γάλα δεν περιέχει επαρκή ποσότητα σιδήρου για το νεογνό. Η έλλειψη του προκαλεί αναιμία, αδυναμία, ζάλη, ανορεξία, πονοκέφαλο και εύκολη κόπωση.	Αυγό, όσπρια, ξηροί καρποί, δαμάσκηνά, σύκα, πράσινα χόρτα και κυρίως σπανάκι
Ασβέστιο (Ca)	Είναι απαραίτητο για το σχηματισμό των οστών και των δοντιών.	Γάλα και παράγωγα του, όσπρια, ξηροί καρποί, αυγά και στα λαχανικά (μπρόκολο, κουνουπίδι, σπανάκι)
Μαγνήσιο (Mg)	Έλλειψη του αποτελεί πιθανό προδιαθετικό παράγοντα για πρόωρη ρήξη του θυληκίου και πρόωρο τοκετό.
Ιώδιο (Ι)	Είναι απαραίτητο για τη σύνθεση τοω ορμονών του θυροειδούς	Θαλασσινά, πουλερικά πτηνοτροφείων (τρέφονται με ιχθυάλευρα), ιωδιωμένα αλάτια που κυκλοφορούν στο εμπόριο
Ψευδάργυρος (Zn)	Συμβάλλει στην ανάπτυξη και στην συντήρηση του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος	Στρείδια, κόκκινο κρέας,  τυρί, κοτόπουλο, χορταρικά.
Βιταμίνη Α	Συμβάλλει στην ανάπτυξη των κυττάρων, των ματιών, στην αύξηση των οστών και στην αντίσταση στις μολύνσεις.	Ραδίκια, καρότα, μαϊντανός, σπανάκι, αντίδια, μπρόκολα, ροδάκινα, τυριά, αυγά, ντομάτες, αρακά, μπάμιες
Βιταμίνη C	Βοηθάει το σχματισμό των οστών και των χόνδρων, του αγγειακού συστήματος, των μυών, της αιμοσφαιρίνης και των ερυθροκυττάρων	Μαύρες σταφίδες, μαϊντανός, πράσινες πιπεριές, μπρόκολα, γκέϊπφρουτ, κουνουπίδι, πορτοκάλια, λεμόνια, σπανάκι και γενικά πράσινα φυλλώδη λαχανικά.
Βιταμίνη Ε	Διευθετεί τις κυτταρικές δομές και τα ένζυμα, και η έλλειψη της μπορεί να οδηγήσει σε στειρότητα ή αποβολή.	Ηλιόσποροι, καρύδια, σογιέλαιο, ελαιόλαδο, φουντούκια, φιστίκια, σπανάκι, σπαράγγια, αμύγδαλα, αντίδια, μπρόκολο, αυγά, καλαμπόκι, κοτόπουλο, φασόλια.
Βιταμίνη D	Συμβάλλει στην απορρόφηση του ασβεστίου και του φωσφόρου, στην κατακράτηση τους και τη χρησιμοποίηση τους από τα οστά, το αίμα και τους άλλους ιστούς.	Σαρδέλες, τόνος, μανιτάρια, ηλιόσποροι, αυγά, τυρί, γάλα.
Φυλλικό Οξύ	Η μερική έλλειψη της μεγαλώνει τις πιθανότητες να εμφανίσει το έμβρυο ανώμαλη εγκεφαλική λειτουργία	Μαγιά μπύρας, ραδίκια, αντίδια, σπανάκι, αβοκάντο, παντζάρια, κρόκος αυγού, πορτοκάλια, πιτυρούχο ψωμί. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στο ότι τα χορταρικά παρόλο που αποτελούν πολύ καλή πηγή φυλλικού οξέος, όταν αυτά βράζονται μπορεί να έχουμε και απώλεια 75% από τη βίταμίνη.

Ιδιαίτερη Προσοχη : Καλό όμως θα ήταν να κάνουμε και μία αναφορά σε ορισμένα τρόφιμα τα οποία θα πρέπει να αποφεύγονται στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, όπως επίσης καλό είναι να αναφερθούν κάποιες περιπτώσεις όπου ορισμένα θρεπτικά συστατικά δρουν ανταγωνιστικά μεταξύ τους και άρα υπερπρόσληψη κάποιων μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη απορρόφηση κάποιων άλλων.

-          Η υπερβολική λήψη σιδήρου μπορεί να εμποδίσει την απορρόφηση του ψευδαργύρου.

-          Η υπερβολική λήψη βιταμίνης Α, μπορεί να βλάψει το έμβρυο αφού υπάρχουν ανακοινώσεις ότι μπορεί η αυξημένη ποσότητα της βιταμίνης αυτής αποδειχθεί τοξική για το έμβρυο. Γι΄αυτό και έχουν παραληφθεί από τον πίνακα το συκώτι ή τα λουκάνικα τα οποία έχουν μεγάλες ποσότητες αυτής της βιταμίνης.

-          Ελαττώστε την άσπρη ζάχαρη, καταργώντας τη όπου είναι δυνατόν. Χρησιμοποιήστε μέλι ή μαύρη ζάχαρη σαν γλυκαντική ουσία. Έχει βρεθεί πειραματικά ότι η άσπρη ζάχαρη καταστρέφει το σύστημα που έχει το σώμα μας να  ρυθμίζει τη γλυκόζη

-          Προσέξτε την καφεϊνη, η οποία περιέχεται μόνο στον καφέ αλλά και στο ευρωπαϊκό ή κινέζικο τσάϊ, στα αναψυκτικά τύπου κόλα και στη σοκολάτα.

-          Διαλέγετε τρόφιμα με τα λιγότερα τεχνητά πρόσθετα (τα λεγόμενα Ε «έψιλον») που βρίσκονται στις ταμπέλες των τροφίμων.

-          Προσέξτε τις τροφές που περιέχουν νιτρικά άλατα (τέτοιες είναι τα αλλαντικά) γιατί είναι αμφισβητούμενα και πολύ πιθανόν επικίνδυνα και καρκινογόνα.

-          Ελαττώστε η ακόμα καλύτερα αποφύγετε εντελώς το αλκοόλ κατά την εγκυμοσύνη. Το αλκοόλ βλάπτει το αναπτυσσόμενο έμβρυο. Ακόμη και η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει μικρή δυσλειτουργία του εγκεφάλου, αφού όπως είναι γνωστό, το αλκοόλ έχει την ιδιότητα να εμποδίζει τα αναπτυσσόμενα εγκεφαλικά κύτταρα ενός μωρού  να διαιρεθούν και να πολαπλασιαστούν.

-          Η υπερβολική λήψη αλατιού ευνοεί την κατακράτηση νερού από τον οργανισμό με αποτέλεσμα την εμφάνιση οιδημάτων στα πόδια καθώς και την υπερβολική αύξηση του βάρους

-          Αποφύγετε όσο είναι δυνατόν τροφές όπως τα κέϊκς, μπισκότα, γαριδάκια.

Η διατροφή για την εγκυμοσύνη δεν είναι μια ιδιαίτερη διατροφή, αλλά μια υγιεινή διατροφή, παρόμοια μ’ αυτή που συνιστάται σε όλους. Χρησιμοποιήστε την εγκυμοσύνη σας για να τρώτε με σύνεση και να βελτιώσετε τις διατροφικές σας συνήθειες στο μέλλον. Επομένως, αν δώσετε λίγη προσοχή και τηρώντας όλα τα παραπάνω προασπίζεται οι μέλλουσες μητέρες και την δικιά σας υγεία αλλά και την υγεία του παιδιού που θα φέρεται στο κόσμο και ταυτόχρονα μαθαίνεται σε ένας υγιεινό τρόπο διατροφής. 

Ο διαιτολόγος - διατροφολόγος Ιωάννης Σουπιός

Το 1996 εισήχθει στο Τμήμα  Διατροφής – Διαιτολογίας του A.Τ.Ε.Ι  Θεσσαλονίκης. Και τα τέσσερα έτη των σπουδών του, ήταν αριστούχος στο Τμήμα όπου φοιτούσε και κατείχε χρηματική υποτροφία από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ). Τον Μάϊο του 1995 και 1997 αποτέλεσε υπεύθυνος της Σχολής του για την συμμέτοχη του Τμήματος Διατροφής – Διαιτολογίας στην Διεθνή Έκθεση Τροφίμων & Ποτών  (DETROP ΄97, ΄99). Η πτυχιακή του διατριβή αποτέλεσε πρότυπο θέμα και αφορούσε Τρόφιμα χαμηλής περιεκτικότητας σε θερμίδες ή όπως συνηθίζουμε να τα αποκαλούμε Τρόφιμα Light και έγινε σε συνδυασμό με έρευνα κατανάλωσης αυτών των προϊόντων και καταγραφή όλων των προϊόντων ¨Light΄ που κυκλοφορούν στην Ελληνική Αγορά. Η πρακτική του εξάσκηση έγινε στο Διαιτολογικό Γραφείο του Διατροφολόγου – Διαιτολόγου  Ευάγγελου Σ. Ζουμπανέα. Το 2012 απέκτησε το τίτλο του Master Practitioner in Eating Disorders & Obesity.

Για 2 χρόνια εργάστηκε στο Διαιτολογικό Τμήμα των Επιστημονικών Κέντρων Αδυνατίσματος  New Day, ενώ παράλληλα συνεργαζόταν με τον Διατροφολόγο - Διαιτολόγο Μανώλη Ι. Μανωλαράκη. Ταυτόχρονα αποτέλεσε διαιτολόγος στα γυμναστήρια ΄ΑΘΛΗΣΗ΄  και  ΄Pallini Fitness Club΄  και συνεργάστηκε με την Εταιρία  Science  Technologies, για την δημιουργία του Διαιτολογικού Προγράμματος DIET 2000’A.

Έχει ασχοληθεί έντονα με Παθολογικές Καταστάσεις που σχετίζονται άμεσα με την διατροφή του ανθρώπου (Υπερχοληστεριναιμία, Σακχαρώδης Διαβήτης, Αναιμία, Υπέρταση, Καρδιαγγειακά Προβλήματα, Παθήσεις του πεπτικού συστήματος, κλπ), καθώς και στα πρωτεϊνικά και άλλα συμπληρώματα των Αθλητών. Επίσης έχει ασχοληθεί εκτεταμένα και με καταστάσεις Εγκυμοσύνης, Θηλασμού και Παιδικής Παχυσαρκίας.

Το χρονικό διάστημα από Ιούλιο 2001 έως και Δεκέμβριο 2001 υπήρξε Υπεύθυνος του Διαιτολογικού Γραφείου  ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑ – ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ  ε.π.ε το οποίο βρίσκεται στην Άρτα. Aπό τον Ιανουάριο του 2002 μέχρι και τον Ιούλιο του 2002 ήταν Διευθυντής του Ινστιτούτου Αισθητικής & Αδυνατίσματος Body Shape στη Κέρκυρα. Από το 2002 μέχρι το 2009 γενικός γραμματέας του Πανελληνίου Συλλόγου Διαιτολόγων – Τεχνολόγων Διατροφής (Π.Σ.Δ.Τ.Δ) και από το 2009 μέχρι και 2011 Αντιπρόεδρος της Ένωσης Διαιτολόγων - Διατροφολόγων Ελλάδος (Ε.Δ.Δ.Ε.) ενώ από το 2009 είναι Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Διατροφικών Μελετών και Ερευνών (Ι.Δ.Μ.Ε.). Αποτελεί  Μέλος της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρίας Παχυσαρκίας, του Ελληνικού Ιδρύματος Γαστρεντερολογίας & Διατροφής και της Επιστημονικής Ομάδας Διατροφολόγων – Διαιτολόγων ΜediΔΙΑΤΡΟΦΗ. Από το 2003 είναι εξωτερικός επιστημονικός συνεργάτης της μονάδας τεχνητού νεφρού του γενικού νοσοκομείου Φιλιατών Θεσπρωτίας και από το 2010 είναι υπεύθυνος του τμήματος διατροφής του Medical Center Saranta στους Αγ. Σαράντα στην Αλβανία. 
Αποτελεί Συγγραφικό Μέλος του Περιοδικού «ΑΡΜΟΝΙΑ» , και συνεργάτης την εφημερίδων «Απογευματινή» , «Αυριανή» και του περιοδικού Health & Style της εφημερίδας «Ελεύθερος Τύπος» για τα θέματα υγείας. Έχει αποτελέσει συνεργάτης της εκπομπής του MEGA  «ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ» και έχει συνεργαστεί με το ALTER, NET, ANT1. Ταυτόχρονα αποτελεί συγγραφικό μέλος του βιβλίου «Τι καλό θα μαγειρέψεις σήμερα μαμά» των Διαιτολόγων – Διατροφολόγων Ευάγγελου Ζουμπανέα & Μανώλη Μανωλαράκη.

Έχει παραστεί με ομιλίες του σε σχολεία του Νομού Θεσπρωτίας και έχει συντάξει το Διαιτολογικό Πρόγραμμα που εφαρμόζεται στους Βρεφονηπιακούς Σταθμούς του Δήμου Ηγουμενίτσας. Από το Σεπτέμβριο του 2002 εργάζεται στο προσωπικό του Διαιτολογικό Γραφείο στη πόλη της Ηγουμενίτσας. Είναι ιδρυτής της επιστημονικής ομάδας του MediDiatrofi.

http://www.medidiatrofi.gr/